MEDYLIFE

Η παγίδα της ενοχής

Πώς να την αναγνωρίζουμε ώστε να αποφεύγουμε να πέσουμε μέσα της…

Το “guilt tripping” είναι μια υποκρυπτική και χειριστική τακτική που οδηγεί τους ανθρώπους να αισθάνονται άσχημα για τον εαυτό τους. Αν κάποιος προσπαθήσει ποτέ να σας κάνει να νιώσετε άσχημα χωρίς να το εκφράσει απευθείας, μπορεί να έχετε γίνει θύματα του “guilt tripping”. Αν και αυτή η συμπεριφορά δεν είναι ασυνήθιστη, αν δεν γνωρίζετε πώς να την αντιμετωπίσετε, μπορεί να μην την αναγνωρίσετε.

Το “guilt tripping”, ή αλλιώς η παγίδα των ενοχών, είναι μια μορφή χειρισμού που προκαλεί αίσθημα ενοχής αντί να εκφράζει ανοιχτά τη δυσαρέσκειά του. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα είδος ψυχολογικής τακτικής που επιδιώκει να επηρεάσει τον άλλον είτε κάνοντάς τον να νιώσει άσχημα είτε προκαλώντας ενοχές για να εκπληρώσει τα δικά μας συμφέροντα. Είναι ένα παράδειγμα κλασικής παθητικής-επιθετικής συμπεριφοράς, καθώς υπονοεί ανικανότητα ή ακόμα και απροθυμία να επικοινωνήσουμε ευθέως και εποικοδομητικά. Αυτή η συμπεριφορά μπορεί να παρουσιαστεί σε κάθε είδος σχέσης, από ερωτικές μέχρι φιλικές, και ακόμα και στον εργασιακό χώρο.

Γιατί δεν είναι σωστό να προκαλούμε ενοχές στους άλλους

Δεν είναι κακό πράγμα να εκφραζόμαστε όταν αισθανόμαστε πληγωμένοι ή αναστατωμένοι από τη συμπεριφορά κάποιου άλλου. Όμως, όταν αρχίζουμε να γινόμαστε παθητικο-επιθετικοί και χειριστικοί γι’ αυτό, τότε είναι που γίνεται πρόβλημα.

Το guilt tripping είναι έμμεσο και χειριστικό και κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονται άσχημα για τον εαυτό τους.Είναι σημαντικό να εκφράζουμε τα συναισθήματά μας χωρίς να χρησιμοποιούμε παθητικά-επιθετικές τακτικές. Η ανοιχτή και ειλικρινής επικοινωνία επιτρέπει την επίλυση των προβλημάτων χωρίς τη δημιουργία ενοχών στον άλλον.

Παράδειγμα τέτοιας επικοινωνίας είναι η δήλωση: “Καταλαβαίνω ότι μπορεί να αργούμε πολλές φορές, αλλά θα εκτιμούσα αν προσέχεις περισσότερο τον χρόνο που περνάμε μαζί και να είσαι στην ώρα σου.” Μια τέτοια προσέγγιση αναδεικνύει το πρόβλημα χωρίς να καταλήγει σε αισθήματα ενοχής για τον άλλον.

Κοινά σημάδια που πρέπει να προσέχουμε

  • Συμπεριφορά και σχόλια που έχουν σκοπό να μας κάνουν να νιώσουμε ένοχοι ή κακοί.
  • Μας κάνουν να αισθανόμαστε σα να τους χρωστάμε κάτι.
  • Άρνηση να πουν τι συμβαίνει, αλλά να φαίνονται και να φέρονται αναστατωμένα.
  • Έκφραση αρνητικών συναισθημάτων για εμάς με έμμεσους τρόπους.
  • Σχόλια όπως: «Μάλλον δεν σημαίνω τόσα πολλά για σένα», «Χαίρομαι που επιτέλους μπόρεσες να με στριμώξεις στο φορτωμένο σου πρόγραμμα», «Κάνω τόσα πολλά για σένα» κ.λπ.
  • Μας μιλούν σα να είμαστε ένα κακό άτομο, κακός σύντροφος, κακός φίλος κ.λπ.
  • Παρακράτηση στοργής ή/και προσοχής ως τιμωρία.
  • Παθητική-επιθετική συμπεριφορά.

Τα κυριότερα πράγματα που χρειάζεται να αναζητήσετε όταν υποψιάζεστε ότι κάποιος σας βάζει στην παγίδα των ενοχών είναι:

  • η αδυναμία να εκφράσετε άμεσα αρνητικά συναισθήματα και
  • η συμπεριφορά που σας κάνει να αισθάνεστε ένοχοι.

Όταν νιώθετε αυτό το έντονο αίσθημα ενοχής, ρωτήστε τον εαυτό σας, «τι συμβαίνει;» Σκεφτείτε: σας κάνουν να αισθάνεστε ότι είστε λιγότερο καλός άνθρωπος ή στην πραγματικότητα ενοχλήθηκαν από κάτι που κάνατε και θέλουν να το διορθώσετε;

Όταν αποκτήσετε επίγνωση του πώς αισθάνεστε την ενοχή στο σώμα σας και των σκέψεων που σας προκαλούν, έχετε κάνει το πρώτο σημαντικότερο βήμα. Και αν παρατηρήσετε μια τάση σε αυτό το άτομο να δυσκολεύεται να εκφράσει όταν έχετε κάνει κάτι που το ενοχλεί, αυτό είναι επίσης ένα αποκαλυπτικό σημάδι.

Πώς να αντιδράσουμε στις παγίδες ενοχής

Όταν αντιμετωπίζουμε παγίδες ενοχής, είναι σημαντικό να διατηρούμε μια ισορροπημένη και συνειδητή αντίδραση. Μπορούμε να εκφράσουμε την κατανόησή μας για τα συναισθήματα του άλλου ενώ ταυτόχρονα επισημαίνουμε την ανάγκη για ανοιχτή επικοινωνία χωρίς ενοχές. Μια εποικοδομητική συνομιλία μπορεί να ξεκινήσει από τη διευκρίνιση των αιτιών των ενοχών και να οδηγήσει σε βελτιωμένες σχέσεις στο μέλλον.

…ρωτήστε τον εαυτό σας, «τι συμβαίνει;» Σκεφτείτε: σας κάνουν να αισθάνεστε ότι είστε λιγότερο καλός άνθρωπος ή στην πραγματικότητα ενοχλήθηκαν από κάτι που κάνατε και θέλουν να το διορθώσετε;

Το πώς θα επιλέξουμε να αντιδράσουμε όταν κάποιος μας προκαλεί ενοχές εξαρτάται από πολλά, από το στυλ επικοινωνίας μέχρι το πόση υπομονή έχουμε εκείνη τη στιγμή και πόσο σοβαρή είναι η κατάσταση. Σε ακραίες περιπτώσεις, ειδικά σε καταστάσεις κατά τις οποίες μας κατηγορούν άδικα για κάτι, έχουμε πάντα τη δυνατότητα να θέσουμε ένα όριο και να αποχωρήσουμε από τη συζήτηση.

Εντούτοις, οι ψυχολόγοι συνιστούν να χρησιμοποιούμε και τη συμπόνια όπου και όταν μπορούμε. Κάτω από την ενοχοποίηση κρύβεται ένα αίτημα, κρυμμένο σε μια κατηγορηματική, παθητικο-επιθετική συμπεριφορά. Αυτό το κρυφό αίτημα είναι συχνά η ανάγκη για συμπόνια και η κατανόηση. Για αρχή, μπορείτε να ζητήσετε μια συγγνώμη, αν όντως πληγώσατε αυτό το άτομο (σκόπιμα ή όχι). Μπορείτε να ξεκινήσετε από εκεί και να τονίσετε ότι καταλαβαίνετε γιατί αισθάνεται έτσι. Αυτό μπορεί να ειπωθεί ως εξής: «Καταλαβαίνω γιατί είσαι αναστατωμένος και ζητώ συγγνώμη για το Χ».

Στη συνέχεια, μόλις η συγγνώμη γίνει αποδεκτή, ίσως μερικές ώρες αργότερα, μπορείτε να αναφέρετε ότι δεν εκτιμήσατε τον τρόπο με τον οποίο προσέγγισαν τη συζήτηση, λέγοντας κάτι σαν: «Και πάλι, καταλαβαίνω γιατί ήσουν αναστατωμένος, αλλά ένιωσα ότι προσπαθούσες να με κάνεις να νιώσω ένοχος, οπότε ελπίζω ότι θα μπορούσες να επικοινωνήσεις μαζί μου πιο άμεσα τι σου συμβαίνει στο μέλλον».

Στο τέλος, το σημαντικό είναι να έχετε και εσείς και το άλλο άτομο τη δυνατότητα να πείτε τη γνώμη σας για το πώς πραγματικά αισθάνεστε. Σε ορισμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα, μπορεί να απογοητεύετε κάποιον, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έχετε κάτι για το οποίο πρέπει να αισθάνεστε ένοχοι – απλώς μπορεί να μην είστε σε θέση να ανταποκριθείτε στις προσδοκίες.

Όλα εξαρτώνται από την ειλικρινή και ανοιχτή επικοινωνία, η οποία είναι μια δεξιότητα που μπορεί να πάρει χρόνο για να καλλιεργηθεί. Αλλά τα καλά νέα είναι ότι όσο περισσότερο εξασκείτε την υγιή επικοινωνία, τόσο πιο εύκολη γίνεται με την πάροδο του χρόνου.

Ελένη Μυλωνοπούλου, MSc, PhD

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *