MEDYLIFE

Τι εστί ναρκισσιστής;

Όπως γράφει ο Stephen Johnson, ναρκισσιστής είναι κάποιος που έχει θάψει την έκφραση του πραγματικού του εαυτού ως απάντηση σε πρόσφατα τραύματα, και την έχει αντικαταστήσει με έναν υψηλά ανεπτυγμένο και ικανοποιητικό εαυτό. Αυτό εμφανίζεται σαν κάτι μεγαλειώδες απέναντι στους άλλους, καθώς οι ναρκισσιστές δημιουργούν εντυπώσεις υπέρτατου μεγαλείου προς τρίτους αλλά και προς τον ίδιο τους τον εαυτό.

Ο Φρόιντ θεώρησε το ναρκισσισμό σαν ένα στάδιο ανάπτυξης που είτε οδηγούσε τελικά στην Λιβιδινική εμπλοκή, δηλαδή την διαδικασία αφομοίωσης με τους άλλους και το αντικείμενο αγάπης, είτε σηματοδοτούσε μία επιστροφή πάλι πίσω στο Εγώ. Αργότερα, ο Kernberg τόνισε την αντίφαση ανάμεσα στην διογκωμένη αυτοεικόνα του Νάρκισσου και στην υψηλή του ανάγκη για αγάπη και θαυμασμό. Παρατηρησε επίσης ότι οι ναρκισσιστές ασθενείς συχνά αποτυγχάνουν να αναπτύξουν την ικανότητα να εμπιστεύονται και να βασίζονται σε άλλους σε αντίθεση με τις προφανείς ενδείξεις της εξάρτησης τους.

Δεν είναι τα πάντα ναρκισσισμός

Είναι απόλυτα φυσιολογικό κάποιος να νιώθει λίγο ναρκισσισμό πολλές φορές στη ζωή του.

Κάτι τέτοιο δε σημαίνει ότι έχει ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας. Αυτά τα μικρά ναρκισσιστικά στοιχεία που έχουν πολλοί άνθρωποι σε κάποιες περιόδους της ζωής τους είναι ένα μικρό κομμάτι της προσωπικότητας τους και αυτό μπορεί να αποτελεί ένα χαρακτηριστικό μιας υγιούς προσωπικότητας.

Η ανάγκη να προοδεύεις στη ζωή σου, να είσαι όμορφος, να είσαι επιτυχημένος, να έχεις την αγάπη των γύρω σου και να είσαι σημαντικός μέχρι ένα σημείο είναι απόλυτα φυσικό. Όταν αυτά δεν αποτελούν εμμονές και δεν είναι σταθερά σε διάρκεια τότε δεν αποτελούν ένδειξη ναρκισσιστικής διαταραχής προσωπικότητας.

Μπορει να θεωρηθεί μία συμπεριφορά ναρκισσιστική σε κάποιο κομβικό σημείο της ζωής σου, αλλά διαφέρει πάρα πολύ από την καθαυτό ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας. Πρέπει να τονίσουμε ότι αν κάποιος έχει υψηλή αυτοεκτίμηση, υψηλή αυτοπεποίθηση, έχει δυναμισμό, είναι ικανός, είναι επιτυχημένος, έχει ομορφιά, εξωτερική εμφάνιση, κτλ. δε σημαίνει και ότι έχει ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας. Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό να γίνει σαφές.

Η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας

Η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας είναι τόσο σύνθετο θέμα που προκαλεί μεγάλο ψυχικο πόνο στις διαπροσωπικές σχέσεις στην καθημερινή ζωή και στην ευτυχία του πάσχοντος. Αναπτύσσεται αρκετά νωρίς στη ζωή, γύρω στην εφηβεία, και βέβαια μετά από την ενηλικίωση γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρη η συμπεριφορά που έχει το άτομο αυτό: η διαταραχή το κάνει να είναι δύσκολο να συνυπάρχει με άλλα άτομα, γιατί κάνει τη ζωή τους ανυπόφορη.

  • Αυτό το άτομο είναι εγωκεντρικό.
  • Το απασχολούν τα δικά του θέλω.
  • Κάνει τα πάντα για να ικανοποιήσει τα θέλω του και τους στόχους του.
  • ‘Εχει πάντα προβλήματα με τα οικονομικά από την εργασία του.
  • Στις σχέσεις του βρίσκει κάποιο εμπόδιο ότι δεν τον γεμίζουν.
  • Πολλές φορές είναι επιρρεπής σε εθισμούς.
  • Ενεργεί αλαζονικά.
  • Φαίνεται ότι έχει μεγάλη αυτοπεποίθηση, αλλά πάντοτε παλεύει με την χαμηλή αυτοεκτίμηση του.
  • Νομίζει ότι είναι ανώτερος όλων των άλλων.
  • Θεωρεί ότι έχει δικαίωμα στα πάντα και τους πάντες, όμως μέσα του νιώθει ανασφαλής, κενός και πολύ λίγος.

Συμφωνα με το DSM 5 της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Ένωσης, υπάρχουν κάποια συμπτώματα της ναρκισσιστικής προσωπικότητας:

  • Είναι μεγαλομανής και αλαζόνας.
  • Έχει φαντασιώσεις ανωτερότητας και τελειότητας.
  • Φαντασιώνεται ότι αξίζει περισσότερο από τον καθένα.
  • Φαντασιώνεται υπέρτατο μεγαλείο, απεριόριστη δύναμη.
  • Έχει φτιάξει μια ιδανική εικόνα του εαυτού του, και αυτό για να ξεφύγει μέσα από το δικό του θέατρο από το έντονο συναίσθημα της ανασφάλειας που τον διέπει, συνέχεια μιλάει για τον εαυτό του και τονίζει πόσο μοναδικο πλάσμα είναι.
  • Ψεύδεται συνέχεια προκειμένου να φτιάξει ιστορίες ιδιαιτερότητας και μοναδικότητας.
  • Πάντοτε αρέσκεται να κάνει παρέα με ανθρώπους που είναι κάπως ανώτεροι από αυτόν.
  • Πάντοτε χρειάζεται την αποδοχή και τον έπαινο, και χρειάζεται καθημερινά το θαυμασμό.
  • Είναι αδύνατον να ασκηθεί κριτική επάνω του γιατί όσους το κάνουν τους φθονεί.
  • Θεωρεί ότι έχει περισσότερα δικαιώματα, ότι έχει περισσότερα προνόμια, και ότι όλοι πρέπει να συμμορφώνονται βάσει των απαιτήσεών του.
  • Είναι ένα άτομο χειριστικό.
  • Έχει τακτική χειραγώγησης, εκμεταλλεύεται τους άλλους, και τους θεωρεί τα βασικά του εργαλεία για να πετύχει τους στόχους του.
  • Θέλει πάντα να είναι ο νικητής…

Πολύ βασικό είναι ότι το άτομο με ναρκισσιστική διαταραχή έχει έλλειψη ενσυναίσθησης. Δηλαδή: δε μπορεί να κατανοήσει τα συναισθήματά των άλλων, ούτε να μπει στη θέση τους. Συνεπώς, υπάρχει έλλειψη οίκτου προς όλους τους ανθρώπους και τις καταστάσεις που βιώνουν. Είναι ζηλιάρης, μνησίκακος και καχύποπτος, ζηλεύει πάντα τις επιτυχίες των άλλων και θέλει να τους καταστρέψει. Είναι επιρρεπής σε εθισμούς (αλκοόλ, ουσίες κλπ). Θεωρει τους άλλους γύρω του ανάξιους, απαράδεκτους, γελοίους γιατί όπως αναφέραμε τους περιφρονεί όλους. Είναι επιδειξιομανής, επιθετικός, απαιτητικός, στην εξωθεν κοινωνία φαίνεται ότι είναι ο καλός, ο έξυπνος, ο πετυχημένος, αλλά πίσω από αυτή την ψευδή εικόνα υπάρχει ανασφάλεια, απομόνωση, άγχος, φόβος, θυμός, νευρικότητα.

Όσον αφορά τώρα την σχέση με την/τον σύντροφό του…

Η/ο σύντροφός του ατόμου με ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας, από την πρώτη στιγμή που γνωρίζει τον ναρκισσιστή ενθουσιάζεται, γοητεύεται γιατί είναι ιδιαίτερα ελκυστικός, ιδιαίτερα ευγενικός, ιδιαίτερα τρυφερός και σίγουρα θα τον λατρέψει.

Οι ναρκισσιστές όμως κανουν στο «θύμα» τους ένα love bombing· το ερωτεύονται τρελά αμέσως και συνήθως ζητούν να δεσμευτούν γρήγορα. Όμως, αυτή η αρχική αγάπη και δέσμευση δεν διατηρούνται για πολύ. Σύντομα αυξάνονται όλες οι εγωκεντρικές συμπεριφορές. Έτσι λοιπόν έχει, χωρίς εσύ να το καταλάβεις, το θαυμασμό που τόσο επιθυμεί. Σιγα σιγά όμως, ότι σε έλκυε αρχικά, θα μετατραπεί σε τακτική χειραγώγησης μόνο και μόνο για το όφελος του.

Ο ναρκισσιστής είναι αδύνατον να δημιουργήσει μία υγιή συντροφική σχέση. Όταν βρίσκεται κάποιος σε μια τέτοιου είδους σχέση πρέπει να γνωρίζει ότι στην πορεία όλη αυτή η μαγεία και η γοητεία της γνωριμίας θα μετατραπεί σε μία κατάσταση ερεβώδη, σε μια απομόνωση από φίλους από οικογένεια, και από όλους όσους νοιάζονται. Τότε, θύμα θα βρεθεί είναι παγιδευμένο σε ένα τούνελ χωρίς τέλος και χωρίς φως.

Σε μια σχέση με Νάρκισσο υπάρχει μία συνεχής κακοποίηση συναισθηματική, ψυχολογική, λεκτική, ελεγκτική και σωματική. Είναι τέτοιου είδους η χειραγώγηση και η διαστρέβλωση των πραγματικών γεγονότων που σε κάνουν να αμφιβάλλεις για τον ίδιο σου τον εαυτό. Αυτή η τεχνική λέγεται gaslighting και είναι μια μέθοδος ψυχολογικής χειραγώγησης με στόχο τη σπορά αμφιβολιών, έτσι ώστε να μην είναι βέβαιο το άτομο για την δική του μνήμη, αντίληψη και λογική.

Οι ναρκισσιστές εφαρμόζουν «τριγωνοποίηση», προσπαθούν δηλαδή να βρουν τρίτους για συμμάχους, γιατί έξω από όλες τις πόρτες, όλοι πιστεύουν ότι η οικογένεια του ναρκισσιστή είναι τέλεια, ακόμη και αν εσύ από ζεις μια κόλαση μαζί του.

Ένα άλλο πολύ σοβαρό θέμα προκύπτει όταν το άτομο με τον παθολογικό ναρκισσισμό δεν εξιδανικεύεται από το «θύμα» του, δηλαδή από τη σύντροφό του. Τότε νιώθει τεράστια οργη γιατί βιώνει την μη εξιδανίκευση σαν μια δολοφονική επίθεση απέναντι στο Εγώ που διατηρεί στην φαντασία του. Δε μπορεί να έρθει αντιμέτωπος με μία αρνητική εικόνα που έχει ασυνείδητα για τον εαυτό του. Έτσι, η μόνη λύση που του απομένει είναι να επιτεθεί στους άλλους με τον πιο σκληρό και βάναυσο τρόπο, με αποτέλεσμα αργά ή γρήγορα, αλλά σίγουρα ποτέ ανώδυνα, να διαλυθεί κάθε σχέση.

Αυτός είναι ο λόγος που τα άτομα με ναρκισσιστική προσωπικότητα επιλέγουν ερωτικούς συντρόφους που έχουν πολύ χαμηλή αυτοεκτίμηση και δέχονται την υποτίμηση και την τιμωρία γιατί δημιουργείται συνεξαρτητική σχέση.

Ο θύτης πάντα όταν κακοποιεί το θύμα, το καθιστά υπεύθυνο ότι εκείνο φταίει που τον έφερε σε τέτοια θέση. Ο ναρκισσιστής λέει πάρα πολλά ψέματα, εκμεταλλεύεται το θύμα του, συμπεριφέρεται επιθετικά, εκφοβίζει συνέχεια, απειλεί συνέχεια, με αποτέλεσμα το θύμα να εξουθενώνεται, να μηδενίζεται σαν προσωπικότητα και σιγά-σιγά να διακατέχεται από ένα φόβο. Αλλοιώνεται η προσωπικότητα του, αλλοιώνεται η συμπεριφορά του, φοβάται για το καθετί, γιατί το καθετί που θα πει ή θα πράξει μπορεί να πυροδοτήσει την έκρηξη και την οργή του Νάρκισσου.

Ποιές οι ρίζες του Νάρκισσου;

Πρεπει όμως να γνωρίζουμε ποιες είναι οι ρίζες του Νάρκισσου πίσω από αυτη τη διαταραχή προσωπικότητας. Πίσω από κάθε αποκλίνουσα συμπεριφορά ψάξτε τους γεννήτορες, διότι πάντοτε πρέπει να ψάχνουμε τι χαρακτηρίζει το περιβάλλον της παιδικής ηλικίας των ανθρώπων με ναρκισσιστική προσωπικότητα.

Το περιβάλλον τους λοιπόν κατά την παιδική ηλικία το χαρακτηρίζει μοναξιά και απομόνωση, ανεπαρκή όρια, αποδοκιμασίες από τους γονείς, εκμετάλλευση και χειραγώγηση από τους πρώτους φροντιστές. Οι πρώτοι φροντιστές λοιπόν μαθαίνουν το παιδί να μην έχει ενσυναίσθηση, να μην έχει συναισθήματα, να μην έχει συναισθηματικό συντονισμό. Το παιδί αναρωτιέται πάντα αν το αγαπά ο γονιός του και βιώνει απουσία αποδοχής και συναισθηματικής προσκόλλησης.

Σχεδόν πάντα έχουμε και μία μητέρα με ναρκισσιστική προσωπικότητα ή ένα πατέρα που ασκεί κακοποίηση στην μητέρα. Το παιδί λοιπόν μεγαλώνει μέσα σε χειριστική, ελεγκτική και κακοποιητική οικογένεια. Πολλές φορές έχουμε ένα πατέρα απόμακρο, παθητικό και βάναυσο.

Πολλά άτομα με ναρκισσιστική προσωπικότητα κάποτε μπορεί να ήταν χαρισματικά παιδιά, να ήταν ώριμα, όμορφα, έξυπνα, όμως ο ένας ή και οι δύο γονείς τους πίεζαν μέσα από αυτή την προσωπικότητά τους με τρόπο που αντανακλούσε πάντα θετικά στο γονέα, γιατί ο γονέας ήθελε πάντα να παίρνει το θαυμασμό, το ενδιαφέρον και την προσοχή, διαφορετικά αγνοούσε το παιδί και το υποτιμούσε.

Τα παιδιά αυτά λοιπόν ένιωθαν μια συνεχή αγωνία να προσπαθούν να αποδείξουν και να επιδείξουν τα χαρίσματα τους για να λάβουν αυτό το πολυπόθητο μπράβο από το γονιό, επειδή φοβόντουσαν ότι αν σταματούσαν αυτή την προσπάθεια, ο γονέας δε θα ενδιαφερόταν πια για το παιδί. Παντα λοιπόν είχαν μία εσωτερική σύγκρουση η οποία δημιουργούσε τα πιο περίπλοκα συναισθήματα που δεν μπορούσαν τα παιδιά αυτά να επεξεργαστούν.

Μια άλλη αιτία κατά την παιδική ηλικία μπορεί να είναι η κοινωνική απόρριψη ή η αποξένωση από τους συνομήλικους τους. Κάποιοι άνθρωποι ως παιδιά μπορεί να έπαιρναν αυθεντική αγάπη και προσοχή από το σπίτι τους, αλλά να απορρίπτονταν συστηματικά από άλλα άτομα εκτός οικογένειας, να ήταν λιγότερο δημοφιλείς, να μην είχαν κάποιο ταλέντο σε δραστηριότητες που ήταν αποδεκτές από τα συνομήλικα παιδιά. Έτσι λοιπόν αυτά τα άτομα σιγά-σιγά ανέπτυξαν έναν συγκεκαλυμμένο ναρκισσισμό για να φαίνονται ευχάριστα στους άλλους.

Το ναρκισσιστικό τραύμα που προκαλούν

Ο ναρκισσιστής ποτέ δε δέχεται κριτική, οι κανόνες δεν ισχύουν για το ναρκισσιστή, ο ναρκισσιστής ποτέ δεν κάνει λάθος, ο ναρκισσιστής δεν αναλαμβάνει ποτέ καμία ευθύνη.

Όταν ένας ναρκισσιστής σε απορρίπτει σημαίνει πάρα πολύ απλά ότι δεν μπορεί να σε χειραγώγησει ανεξάρτητα από την κακοποίηση που ασκούσε. Το θύμα του είχε μεγάλες αξίες, καθώς και αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση, οπότε το θύμα γίνεται ένας καθρέφτης για την δυσλειτουργία του Νάρκισσου.

Οι ναρκισσιστές χειραγωγούν τα άτομα που δεν είναι σίγουρα για τον εαυτό τους, που δεν αγαπούν τον εαυτό τους, γιατί κι αυτά από την παιδική τους ηλικία δεν πήραν αγάπη, και έτσι απέκτησαν συναισθηματικές ρωγμές και μια ζωή στην οποία απεγνωσμένα προσπαθούν να βρουν την αγάπη που δε βίωσαν μικροί.

Η σχέση με έναν ναρκισσιστή όπως είπαμε έχει ολέθριες επιπτώσεις και μπορεί να φτάσει και στην πρόκληση ακραίων συναισθημάτων, σωματικών τραυματισμών, αυτοκτονιών, και τέλος να προκαλέσει την πλήρη ψυχική κατάρρευση του θύματος ή την οικονομική του καταστροφή.

Τα άτομα με ναρκισσιστική διαταραχή είναι ειδικοί της ψυχικής κακοποίησης και του ψυχολογικού χειρισμού και αυτό γιατί το τονίζω για μια ακόμα φορά δε διαθέτουν ενσυναίσθηση.

Ο Νάρκισσος επίσης αν θέλει να τιμωρήσει το θύμα του, ασκεί επάνω του την τιμωρητική σιωπή, κάτι που μπορεί να φτάσει τον άλλον στα όρια της απόγνωσης.

Ο Νάρκισσος είναι ένα θέμα με πολλές και επικίνδυνες προεκτάσεις και αυτό γιατί στα θύματα δημιουργεί το ναρκισσιστικό τραύμα και είναι πάρα πολύ δύσκολο να επουλωθεί το τραύμα αυτό όταν το θύμα είναι ακόμα μαζί του.

Όταν ένας Νάρκισσος χάνει τον έλεγχο

Όταν ένας Νάρκισσος χάνει τον έλεγχο επάνω στο θύμα, πρέπει το θύμα να είναι προετοιμασμένο.

Υπάρχουν μερικά πράγματα που λέει ο ναρκισσιστής για να επαναφέρει το θύμα και να μη του επιτρέψει να ελέγξει τον εαυτό του. Όταν ένας Νάρκισσος ξέρει ότι τον έχει καταλάβει το θύμα, τότε προσπαθεί να δημιουργήσει ένα δεσμό τραυματισμού, δηλαδή μια σειρά τοξικών συμπεριφορών. Έτσι δημιουργούν ένα μοτίβο χειριστικών συμπεριφορών που για τον ναρκισσιστή είναι φυσιολογικό.

Εάν δεν είστε προσεκτικοί, θα καταλήξετε να δεθείτε με ένα τρόπο που δεν θα μπορείτε να δραπετεύσετε. Ο Νάρκισσος θα χρησιμοποιήσει κάθε κόλπο για να σας στραγγίσει ψυχικά. Όταν ξέρει ότι έχετε καταλάβει τι γίνεται, ποτέ δεν θα παραδεχτεί την αλήθεια· θα καταθέσει πολλές ψευδείς κατηγορίες, θα πει πράγματα που δεν είπατε, θα σας βάλει λόγια στο στόμα, θα σας κάνει να αμφισβητήσετε την ίδια τη διανόησή σας…

Χρειάζεται μεγάλη προσοχή για να μην αρχίσετε να πιστεύετε ότι κάνετε λάθος.

Ο Νάρκισσος χρησιμοποιει προβολή, παίζει με την συναισθηματική σας κατάσταση, θα χρησιμοποιήσει όλα τα τεχνάσματα για να σας λεηλατήσει. Είναι τρομερά επίμονος μέχρι να υποχωρήσετε και μέχρι να ζητήσετε συγγνώμη (!) γι’ αυτό που δεν κάνατε…

Θα ήθελα να τονισω ότι για να γλυτώσεις από την οργή ενός Νάρκισσου δεν πρέπει να φέρεσαι με οργή, καθώς ο Νάρκισσος καθρεφτίζεται σε σένα, και σε θεωρεί προέκτασή του. Αν θέλεις να γλυτώσεις μέσα σε μία δύσκολη κατάσταση (ειδικά αν σκιαγραφείται ως εν δυνάμει επικίνδυνη για την σωματική σου ακεραιότητα), τότε μην πας αντίθετα με το Νάρκισσο· ζήτα παραπλανητικά συγγνώμη, και πες του οτι τον καταλαβαίνεις…

Πώς να απεμπλακείς από έναν Νάρκισσο

Επειδή ο Νάρκισσος εκδικείται όταν καταλάβει ότι θες να τον εγκαταλείψεις, καλό είναι να ζητάτε πάντα επαγγελματική βοήθεια για να μπορέσετε να διαφύγετε σώοι και αβλαβείς, σωματικά και ψυχικά.

Δεν σταματούν να ασκούν δύναμη και έλεγχο επάνω σας όταν καταλάβουνε ότι έχουν ξεγυμνωθεί μπροστά σας, και μπορεί να είναι αποφασισμένοι να πάρετε το μάθημα σας· αυτό, γιατί α) έχουν πάντα την αίσθηση του δικαιώματος πάνω στο θύμα τους και β) πιστεύουν ότι το αξίζει το θύμα τους.

Συνεπώς, σ’αυτή την περίπτωση είστε μπροστά σε πολύ σκληρές συμπεριφορές.

Για να αφήσετε οριστικά τον ναρκισσιστή πρέπει να συγκεντρώσετε θάρρος, να παραμείνετε δυνατοί μέχρι το τέλος, και να ζητήσετε βοήθεια. Το σημαντικότερο είναι να συνδεθείτε ξανά με την οικογένεια και τους φίλους σας, οι οποίοι θα σας βοηθήσουν ίσως να καταλάβετε την αλλοιωμένη αντίληψη της πραγματικότητας που βιώνεται.

Χρειάζεται πάρα πολύ μεγάλη προσοχή, καθώς ενώ σχεδιάζετε την διαφυγη σας, δεν πρέπει ποτέ να το μάθει ο Νάρκισσος. Ως εκτούτου λοιπόν, εάν ετοιμάζεστε να τον αφήσετε, πρώτα να βεβαιωθείτε ότι έχετε ένα καλό σύστημα υποστήριξης που σας υποστηρίζει, σας στηρίζει, και σας παρέχει ασφάλεια για τη σωματική σας ακεραιότητα, και ύστερα πρέπει να ζητήσετε βοήθεια.

Ελένη Μυλωνοπούλου, MSc, PhD
Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *